Qarz daftari: kim sizga qarzdorligini qanday unutmaslik kerak

Qarz berish — o'zimizda odatiy ish: qo'shni, hamkasb, qarindosh yoki yaqin do'st so'rasa, rad qilish qiyin. Biroq oradan bir-ikki oy o'tgach, biri «300 ming edi» deydi, boshqasi «200 ming edi», uchinchisi esa «qaytarganman» deb o'ylaydi. Pul ko'pincha yomon niyat tufayli emas, shunchaki yodda qolmagani uchun yo'qoladi. Quyida qarzlarni qanday yozib borish va munosabatni buzmay eslatish haqida gaplashamiz.

«Yodimda bor» nega ishlamaydi

«Imkoning bo'lganda qaytarasan» yoki «kelasi hafta» degan so'zlarni har kim o'zicha tushunadi. Vaqt o'tgach, summa ham, sana ham ikki tomonda ikki xil eslanadi. Yozib qo'yilgan qarz esa bahsga o'rin qoldirmaydi: siz «unutding» demaysiz, «mana, biz shunday yozgandik» deysiz. Bu ishonchsizlik emas, ikki tomonni ham himoya qiladigan oddiy tartib.

Daftarga nimalarni yozish kerak

• Kim: ism-familiya yoki aniq tanib olinadigan belgi (masalan, «Alisher, 2-qavatdagi qo'shni»).
• Summa va valyuta: so'm yoki dollar, aniq raqam, yaxlitlamasdan.
• Sana: pulni qachon berganingiz.
• Qaytarish muddati: «tez orada» emas, aniq kun. Muddat kelishilmagan bo'lsa, shuni yozib qo'ying va qulay sanani so'rang.
• Nima uchun: bir-ikki so'z kifoya («ta'mir», «davolanish», «o'qish»).
• Qisman qaytarishlar: har bir qaytarilgan summa sanasi bilan alohida qator.

Qisman qaytarish va qoldiq

Qarz odatda bir marta emas, bo'lib-bo'lib qaytariladi. Eski yozuvni o'chirib, o'rniga yangisini yozmang — tarix yo'qoladi. Yozuvga qaytarishlarni qo'shib boring va qoldiqni qayta hisoblang. Misol: 1 000 000 so'm qarz berdingiz, ikki haftadan keyin 300 000 so'm qaytarildi, qoldiq 700 000 so'm. Yozuv shunday ko'rinadi: «berildi 1 000 000, qaytarildi 300 000, qoldiq 700 000». Shunda «qancha qaytargandi?» deb o'ylab o'tirmaysiz.

Qarzni xafa qilmasdan qanday eslatish mumkin

Eng noqulayi — eslatish. Qisqa, tinch va aniq summa bilan yozilgan xabar yaxshi ishlaydi. Uchta namuna:

1. Muddatdan oldin: «Assalomu alaykum! Juma kuni qaytarish haqida kelishgandik, shu kun sizga qulaymi?»
2. Muddat o'tgan: «Salom! Qarz muddati 15-sana edi. Hozir qiyin bo'lsa, qachon qaytara olishingizni ayting, yangi sanani yozib qo'yaman.»
3. Qisman qaytarilgandan keyin: «Rahmat, 300 ming qaytardingiz! Yozuvimda 700 ming qoldi. Qolganini qachon qaytarish sizga qulay?»

Qoidasi oddiy: tinch ohang, aniq summa, ayblash o'rniga yangi sana taklifi.

Valyutadagi qarz

Agar 100 dollar bergan bo'lsangiz, bu 100 dollar qarz, «bugungi kurs bo'yicha so'm» emas. Kurs o'zgaradi, qarzni yo'l-yo'lakay qayta hisoblasangiz, qaysi kurs bo'yicha hisoblash haqida bahs chiqadi. Oldindan kelishib oling: qarz qaysi valyutada berilgan bo'lsa, shunda qaytariladi. Agar tomonlar boshqa valyutada qaytarishga rozi bo'lsa, kursni ham xabarda aniq yozib qo'ying.

«Qarz berish chegarasi» qoidasi

O'zingizga savol bering: «Bu pul qaytmasa, men uchun qanchalik og'ir bo'ladi?» Agar og'ir bo'lsa, bu qarz emas, xavf. Misol: siz uchun xavfsiz summa 200 000 so'm bo'lsin. 2 000 000 so'ralsa, to'liq rad etgandan ko'ra, qancha bera olishingizni ochiq aytish to'g'riroq. Bunda siz ham, so'ragan odam ham qulay holatda qolasiz.

Yozma tilxat qachon kerak

Yaqinlar o'rtasidagi mayda summalar uchun tilxat g'alati ko'rinadi. Katta summalarda esa u odatiy va ikki tomonni ham himoya qiladi. Unda ismlar, summa va valyuta, sana, qaytarish muddati va imzolar bo'ladi. Oddiy holatlarda messenjerdagi xabar ham yetarli: «5 000 000 so'm berdim, 1 dekabrgacha qaytarasan, tasdiqla» — «Tasdiqlayman». Yozishmani saqlab qo'ying. Aniq vaziyatda yuridik tomonini mutaxassisdan so'rang.

Oyda bir marta ro'yxatni ko'rib chiqing

Yozuv daftarda yotib qolsa foyda bermaydi. Oyning boshida besh daqiqa ajratib, ro'yxatni ko'zdan kechiring: qaysi qarzning muddati yaqin, qaysi biri o'tib ketgan, kimga eslatish kerak. Muddati o'tganlarga o'sha kuniyoq qisqa xabar yuboring — qancha kech qolsangiz, eslatish shuncha noqulay bo'ladi.

O'z qarzlaringizni ham yozing

O'zingiz qarzdor bo'lsangiz, yozuv sizga yana ham kerak: muddatni o'tkazib yuborish yaqinlar oldidagi obro'ga ta'sir qiladi. «Menga qarz» va «men qarzman» ro'yxatlarini bir joyda yuriting va oyda bir marta ikkalasini ko'rib chiqing.

Xulosa va chek-list

• Har bir qarzni berilgan kuni yozaman: kim, qancha, valyuta, muddat.
• Qisman qaytarishlarni qator qilib qo'shaman, qoldiqni qayta hisoblayman.
• Valyutadagi qarzni kurs bo'yicha aylantirmayman.
• Eslatmani tinch va aniq summa bilan yuboraman.
• Yo'qotsam ham og'ir bo'lmaydigan summanigina qarz beraman.
• O'z qarzlarimni ham yozaman.

Buni daftarda yoki jadvalda yuritish mumkin. Smart Spend'da buning uchun qarz daftari bor: «menga qarz» va «men qarzman» yozuvlari, qisman qaytarishlar va har bir odam bo'yicha qoldiq.